Column: Schaakgeschiedenis van de Brabantse Wal

Het schaken kwam dankzij de Arabische cultuur Europa binnen en werd via Italië en Spanje populair in heel Europa. Het was in de Middeleeuwen voor ridders een van de vaardigheden die ze moesten beheersen. Meestal werd de ridders het schaken geleerd door de jonkvrouwen. Volgens Jan Hein Donner, een bekend Nederlands schaker en publicist, konden vrouwen niet schaken. Historisch gezien klopt dat dus helemaal niet.

In Nederland en ook in andere landen, werd het schaken vanaf de 19e-eeuw populair in herensociëteiten. In de lagere klassen werd er niet of nauwelijks geschaakt. Bekend zijn de schaakhuizen in Parijs, Londen, Wenen en andere grote steden. In Bergen op Zoom werd in de 19e eeuw georganiseerd geschaakt binnen de vereniging Strijdlust, die als locatie Hotel De Draak had. Deze schaakvereniging ging al voor de 20e- eeuw weer ter ziele. In 1919 werd de schaakvereniging EDN (ende desespereert nimmer) opgericht. Ook deze schaakvereniging speelde haar partijen in De Draak. In 1962 werd ook deze schaakvereniging opgeheven. Uw reporter heeft geen spelers of verslagen van deze twee verenigingen kunnen terugvinden. EDN bestond nog toen BSV werd opgericht. Wim Broekmans en waarschijnlijk latere leden van BSV zijn lid geweest van EDN.

In 1935 werd Max Euwe wereldkampioen schaken door de Rus Aljechin te verslaan. Dit heeft een enorme “boost” gegeven aan het schaken in Nederland. Waarschijnlijk heeft EDN daarvan geprofiteerd. Euwe is maar twee jaar wereldkampioen geweest: hij moest zijn meerdere erkennen in Aljechin in de revanchematch. Euwe is dertien keer Nederlands kampioen geweest en heeft vele schaakboeken geschreven. Ook is Euwe geruime tijd president geweest van de wereldschaakbond FIDE. Hij was dat tijdens de befaamde match van de Amerikaan Robert Fischer tegen de Rus Boris Spasski te Reykjavik in IJsland in 1972. Ook weer zo’n gebeurtenis die het schaken wereldwijd enorm stimuleerde.

In 1946 werd schaakvereniging BSV (Bergen op Zoomse Schaakvereniging) opgericht door Kapelaan H. van der Velde. Officieel is de oprichtingsdatum 1 januari 1946, maar dat zal wel een formaliteit geweest zijn. Bekend is dat er vooral ook door verzetsstrijders in de Tweede Wereldoorlog werd geschaakt. Een van die verzetsstrijders, Toon Hagenaars, speelde een tijdje bij BSV in Bergen op Zoom en heeft daarover verteld. Hoe er tijdens de oorlogsjaren binnenshuis werd geschaakt en hoe hij actief heeft deelgenomen aan de strijd om de Schelde. Een aantal schakers van BSV had al met elkaar gespeeld in de oorlogsjaren in een schaakvereniging, genaamd ’t Fort. Wanneer de naam BSV, Bergen op Zoomse Schaakvereniging als eerste gebruikt werd, is onduidelijk. Wel staat vast dat 1 januari 1946 als datum wordt aangehouden. Er waren bij de oprichting elf schakers betrokken waarvan L. Tromp de eerste kampioen werd. Als oprichter staat te boek Kapelaan H. van der Velde, die later ook het eerste erelid van BSV werd.

In de begintijd was er ieder jaar ook een andere kampioen. Pas in 1952/ 1953 was er een speler die twee keer achter elkaar kampioen van de vereniging werd. Dat was Ferry Hoornick die helaas bij een tragisch auto-ongeluk in België op de Boudewijnsnelweg met het hele gezin omkwam.

In 1956 werd Wim van der Neut voor het eerst kampioen van BSV. Hij zal dat tot 1985 in totaal 18 keer worden. In 1986 nam Erwin Plomp de schaakhegemonie over. Erwin werd in totaal 6 keer kampioen van BSV en staat daarmee op de derde plaats van het aantal gewonnen kampioenschappen. Op de tweede plaats staat Freek Schouten met 9 kampioenschappen. Op de vierde en vijfde plaats van aantal clubkampioenschappen staan Oliver de Hert en Rini Luijks met vier kampioenschappen.

Niet alleen in Bergen op Zoom werd geschaakt. Ook in Woensdrecht was er een vereniging. Oprichter, voorzitter en alle bestuursfuncties vervullend was Fred Kaiser, die momenteel lid is van BSV, net als een aantal andere schakers uit het Woensdrechtse. Ook in Halsteren was er langere tijd een schaakvereniging, genaamd HSV 74. In 1992 heeft Rein van Nijnatten nog een laatste schaaktoernooi georganiseerd. HSV 74 is zoals de naam aangeeft opgericht in 1974, maar voor de 21e- eeuw ter ziele gegaan… Ook van deze vereniging zijn er veel leden daarna naar BSV overgestapt. In Steenbergen heeft schaakvereniging SVS bestaan. Deze schaakvereniging is echter nooit lid geweest van de KNSB alleen van de NBSB. Noch de oprichtingsdatum noch de datum waarop de schaakvereniging ter ziele is gegaan is bij uw reporter bekend.

Terug naar BSV. Deze vereniging bestaat dus nu 79 jaar. Vanwege Corona is het 75-jarig jubileum pas twee jaar geleden gevierd met een simultaan door Daniel Dardha die Belgisch kampioen was. Daniel is nu 19 jaar en een enorm sterke grootmeester. Toen hij 12 jaar oud was, was hij lid van BSV net als zijn vader Ben Dardha. Hij speelde toen aan het eerste bord van BSV 1. Ook het 50-jarig bestaan van BSV in 1996 is groots gevierd en werd georganiseerd door Erwin Plomp. Erwin komt zeker terug in de reeks Portretten van BSV-schaakkampioenen. Hij is ook Brabants kampioen geweest. In 2010 werd het 64-jarig jubileum gevierd met een grote schaakhappening op de Grote Markt. Er werd toen met levende schaakstukken gespeeld door twee Bergse toneelverenigingen. Ook werd op hetzelfde bord een partij tussen Hans Böhm en Bianca Mühren gespeeld met levensgrote schaakstukken die waren gemaakt door kunstenaar Peter de Koning uit Steenbergen. De koning was bijna 3 meter hoog!

BSV speelt nu in de Dependance Sport & Beweging van RSG ’t Rijks aan de Rijtuigweg in Bergen op Zoom. Op dinsdagavond trainen en spelen de jeugdspelers en op vrijdagavond de senioren hun partijen. BSV heeft op vele locaties in Bergen op Zoom gespeeld zoals de eerste speellocatie aan de Prins Bernardlaan. Latere locaties waren De Hollandse Tuin, ’t Swaentje, het Zoomvliet College, D’Honneur, Bellevue.

Ook bekend zijn de door Opifex gesponsorde rapidtoernooien, met als cosponsoren de Landelijke Belangen Vereniging en Administratiekantoor Hertogs. Op een bepaald moment deden aan dat toernooi vijf grootmeesters mee. BSV heeft in de jaren negentig meer dan 100 seniorleden gehad en speelde met vijf teams in de Bondscompetities. Zoals al gemeld heeft één oud BSV-er de grootmeestertitel gehaald en diverse oud-leden waren meesters en FIDE-meesters, waarvan Gordon Plomp en Alik Tikranian spelers uit de eigen BSV-jeugdopleiding. Er wordt door de schaaktrainers van de Bergse Schaakacademie (onderdeel van BSV) hard gewerkt aan het opleiden van nieuwe talenten.

René Punt