Kun je gek worden van schaken?

Kun je gek worden van schaken?
Geen flauw idee! Toch duikt de vraag geregeld op: hebben schakers soms een aangeboren neiging tot waanzin? De ongerusten onder ons halen dan graag een paar historische voorbeelden aan. Ze wijzen op de eerste (officieuze) wereldkampioen Adolf Anderssen, bij wie volgens tijdgenoten inderdaad een steekje los zat; of op GM Paul Morphy (1837-1884), het Amerikaanse schaakwonderkind dat zijn leven eindigde in geestelijke verwarring. En dan is er GM Wilhelm Steinitz (1836-1900) die naar verluidt droomde dat hij tegen God zelf speelde, en Hem doodleuk een paard voorsprong gaf. Ook GM Johannes Zukertort (1842-1888) en GM Harry Nelson Pillsbury (1872-1906) belandden uiteindelijk in een gesticht.

Nog recenter het excentrieke gedrag van GM Bobby Fischer (1943-2008) tijdens zijn wereldkampioenschapsmatch in 1972 tegen GM Boris Spasski (1937-2022) in Reykjavik (IJsland). Dus is het waar? Drijft het schaakspel mensen tot het uiterste en soms voorbij de grens van het normale? Interessant genoeg is de bekendste ‘gek’ in de schaakwereld geen historische figuur, maar een literaire creatie: de hoofdpersoon uit Stefan Zweigs beroemde Schachnovelle. Zijn obsessie, geboren uit isolement en geestelijke marteling, laat zien hoe schaken tegelijkertijd een redding en een vloek kan zijn.

Ook in andere verhalen en romans wemelt het van de schakers die hun greep op de werkelijkheid verliezen. Vaak worden ze niet opgesloten, simpelweg omdat ze niemand kwaad doen. En dat is misschien wel een van de charmante kanten van het schaakspel: het kan de geest in beroering brengen, maar meestal blijft het bij onschuldige excentriciteit. Schaken is dan wel het schuiven met houten of plastic stukjes, maar ondertussen worden enorme hoeveelheden spanning, creativiteit en emotie in die zetten gestopt. Dat er dan soms iemand nét even over de grens schuift van doodgewoon naar een tikje vreemd, is eigenlijk heel begrijpelijk.

Bij BSV heb ik daar overigens nog niets van gemerkt, zelfs geen tijdelijke gekte. Maar je weet het nooit zeker!

Ger IJzermans, Teamleider BSV 1